BROEDERHUIS NIEUW HART MOLENBERG




Op zaterdag 17 oktober 2015 verscheen in het dagblad De Limburger een twee-pagina-tellend artikel over huis en Broederschool in Heerlen. Bovenstaande krantenkop is wel een mooi denkteken en herinnering aan het verleden van de broeders in Heerlen.

Het werk van de broeders in Heerlen begon op 25 augustus 1921. In de wijk Molenberg. Het ontstaan van die wijk had alles te maken met de mijnbouw die in volle ontwikkeling was. Meer mijnen, meer arbeiders, meer woningen. Op andere plaatsen waren eerder Amijnwerkers-kolonies@gebouwd; allen dezelfde, niet te grote huizen/huisjes voor de mijn werkers. Voor de nieuw te ontwikkelen Molenberg wilde men dat niet.


Dr.Poels.
      

Mijnkolonie
Daarbij mag de invloed van Dr. Poels niet vergeten worden. Zijn moderne ideeën zorgden ervoor dat er andere opvattingen over huisvesting van arbeiders ontstonden. Hij was de stuwende kracht achter de Stichting Ons Limburg die tot doel had de bevordering van waardige volkshuisvesting. De stichting wenste geen concentratie van mijnwerkers in kolonies, maar een meer gemengde bevolking. De in dienst genomen architect Jan Stuyt heeft dat idee uitgewerkt op de Molenberg.
Met meer woningen kwam ook de vraag naar onderwijsvoorzieningen. In 1921 droeg de gemeente grond en kapitaal over aan de Parochiële School Vereniging. De secretaris daarvan was de pastoor van de Molenberg, en die wilde voor zijn school graag broeders hebben. Een vaak herhaald verzoek was nodig voordat de congregatie broeders beschikbaar stelde.


De eerste communiteit
   

Een tijdelijk onderdak
In 1921 ook vestigden de eerste zes broeders zich in Heerlen. Maar noch het klooster noch de school waren klaar voor bewoning en werk. Als voorlopig onderdak had de pastoor een huis gehuurd voor de broeders in de Caumerbeeklaan. En voor schoolwerk vond men wat lokalen hier en daar in andere scholen.

De school was tenslotte voltooid in januari 1923, en het klooster aan het einde van dat jaar. School en klooster waren ontworpen door architect Peutz die aan beide gebouwen een uitzonderlijk uiterlijk heeft gegeven. Later werd over de school gezegd dat die verkeerd lag: de voorgevel lag aan de achterkant. Maar in de eerste jaren werd de school benaderd aan de kant van de bedoelde voorgevel.


Dat er goed les geven werd op de Molenberg blijkt wel uit het feit dat steeds meer leerlingen aangetrokken werden. Ook van buiten de Molenberg kwamen leerlingen naar de school. In 1931 - tien jaar later - werd een tweede school met gymnastiek lokaal tegen de bestaande school aan gebouwd. Toen ontstond een binnenplaats, wat de tuin van de broeders werd.

De faam van de broeders als onderwijzers trok de aandacht van anderen die belang hadden in goed onderwijs. In de loop der jaren werden de broeders gevraagd voor andere scholen. In 1941 gingen broeders aan de slag in de Mgr.Savelbergschool voor BLO elders in de stad. In 1949 in de St.Josephschool voor BLO in Spekholzerheide (bijna 5 km van het klooster af). In 1954 ging br. Godfried van Leiden als eerste aan de slag in het “rode bolwerk” van Pastoor Frijns in Meezenbroek. En in 1955 was br. Heribald Lenders een stevige onderhandelaar met de gemeente om de Don Sartoschool uit de grond te stampen.

In de loop der jaren heeft het klooster heel wat opmerkelijke bewoners gehad.

   jarenlang heeft br. Arnoud Haarsma er gewoond. De woensdag was bijzonder voor hem. Om half twaalf zette hij zijn zevende klas aan het werk, ging in het huis het middagmaal gebruiken, om twaalf uur was hij terug om zijn jongens de deur uit te jagen, en vijf minuten later zat hij op de fiets op stap naar de plassen en beekjes van Zuid-Limburg om nieuwe ontdekkingen te doen onder het kleine beestenkrioel op die plekken.
En dan was er die moeder van een leerling die bij het klooster aanbelde en vroeg of ze broeder Spits kon spreken. Van haar zoon had zij alleen die naam gehoord. De portier van die middag was er echter vertrouwd mee en wist dat br. Nerius bedoeld werd. Een markante figuur. Hij had o.a. op de bovengang van de school waar zijn klas was alle vensterbanken voorzien van dezelfde soort vetplant. Eens maakte een bezoekster de opmerking dat Nerius zulke mooie planten had op school. De volgende dag waren alle planten ontdaan van de bladeren.    

Ooit werd een broeder verplaatst naar de Molenberg met de begeleidende raad: probeer hem binnen te houden. Naast zijn schooltaak werd die broeder aan het werk gezet voor de school- krant (elke maand zo’n 800 exemplaren): dus veel werk - veel tijd. Verder ouder- avonden organiseren - met succes - tot in de Schouwburg toe.   
Maar het mocht niet baten; het bloed kruipt waar het niet gaan kan, en dus ook op de Molenberg kwam de zo begeerde wandelclub.

   Nog anderen hebben lauweren geoogst in Heerlen. We mogen br. Rogier Smolders noemen. Een man van vele kwaliteiten, zowel in de school als buiten de school. Hij was een stuwende kracht achter de Heerlense sterrenwacht. En tot hoge leeftijd hield hij graag voordrachten over zijn grote interesse: de sterrenhemel.

Ook de laatste broeder inde school was een bekende figuur: br. Berno van Grinsven. Vooral zijn pijp was zijn kenmerk.

En dan was daar br. Gregoire de Wit, die 25 jaar lang dagelijks naar Spekholzerheid fietste en bromde om daar leiding te geven aan zijn dierbare BLO school. Bij zijn vertrek daar werd hij met rede onderscheiden met de Orde van Oranje-Nassau.
     

   In 1969 werd de verantwoordelijkheid voor de school overgedragen aan leken. De heer Souren werd de eerste directeur. Hij was het die de naam van de school veranderde van O.L.Vrouweschool naar Broederschool. Jaren later kwam er een suggestie dat het tijd werd dat er een andere naam voor de school zou komen. Maar toen stak er er zo’n storm van protest op, dat het idee gauw verlaten werd.

De laatste broeders trokken zich uit de school terug in 1973. Dat was echter niet het einde van het klooster. Er waren nog broeders die elders in de buurt bezigheden had. Maar heel geleidelijk werd ook dat minder. Het einde van de communiteit kwam in 1985. Op 15 mei werd het huis overgedragen aan de Stichting ATD Vierde Wereld. Die hebben het huis gebruikt tot 2006. Iets eerder hadden zij het gebouw verkocht aan de gemeente Heerlen. Wellicht dat het onderhoud te duur was geworden, omdat het gebouw de status Rijksmonument opgelopen had. Voor enige tijd wist de gemeente geen raad met het gebouw, tot .....

Een nieuw begin...

Of zoals de wethouder van onderwijs het uitdrukte: “Een plek waar stad en wijk elkaar ontmoeten. Waar cultureel erfgoed en nieuwbouw naadloos in elkaar overgaan. Waar kinderen kwalitatief goed onderwijs kunnen volgen en wijkbewoners terecht kunnen voor tal van activiteiten. Kortom, een plek waar iedereen zich thuis voelt. Welkom in Brede Maatschappelijke Voorziening Molenberg”. Tien jaar is er over nagedacht; tien jaar is er over gepraat. In 2015 was het gerealiseerd.


Het nieuwe en vernieuwde complex is gelegen rond een open pleintje, en bestaat uit het gerenoveerde Broederhuis (wijkcentrum), de opgeknapte Broederschool (Laudate Pueri Dominum), en een nieuwe sportzaal (op de plek van de afgebroken OLV school II) een nieuw, modern gebouw voor de Vrije School Helianthus, en de kleuterspeelplaats ‘t Meuleke en het Kindcentrum het Rozenpoortje.
De combinatie van deze elementen rond een centraal pleintje maakt de BMV Molenberg aantrekkelijk voor de hele wijk. Het gaat steeds meer als een ontmoetingsplek functioneren.
Dat dit tegelijkertijd als een herinnering aan de aanwezigheid van de broeders functioneert, is mooi en met dank meegenomen.
Nog wat extra foto’s:



De beneden schoolgang vroeger
  

De gang na de renovatie

  

Twee keer de zijkant van het Broederhuis. De opvallende klokkenstoel voor de luiklok tegen de kapel aan is verdwenen. Een grapje van de heer Peutz om de klokkenstoel de impressie van een zittende persoon te geven. Het klokgelui ‘s morgens om zes uur werd gehoord in de buurt rond het klooster, en fungeerde voor velen als wekker. Maar als het vakantie werd, kwamen de klachten los: de broeders stonden een half uur later op, de “wekker” ook, en dus kwamen ze te laat op het werk.



De vroegere recreatiezaal van de broeders is nu dagopvang