Zij is weer thuis

Dan hebben we het over de maquette van de stad Maastricht gemaakt door br. Sigismund Tagage in de vijftiger jaren van de vorige eeuw. Vijf jaar lang heeft hij er aan gewerkt, geassisteerd door enkele medebroeders - b.v. br. Toon Verkoijen - en een klein aantal bevriende vrijwilligers.

Het begon als een vriendendienst. Om iemand te plezieren bouwde Tagage een miniatuur van de vroegere Brusselse Poort (schaal 1:500). Toen die af was, stond hij er wat kaal en alleen bij. Sigismund besloot toen de naburige vestingwerken er bij aan te sluiten. Daarna was er geen houden meer aan. De hele ring van vestigingswerken rond de stad werd geproduceerd. Dat afgesloten, staarde een groot leeg vlak binnen de vestingwerken de maker aan. Dat kon zo niet blijven!



Die open ruimte bestond uit twee delen: het oude centrum van de stad binnen de eerste omwalling uit de 13e eeuw, en de ruimte tussen de eerste omwalling en die van de 17e eeuw waarvan de Brusselse Poort en de vestingwerken een deel waren.

Toen heeft de maquettebouwer een persoonlijke en eigenaardige beslissing genomen. De geproduceerde vestingwerken waren van rond 1825. Men zou verwachten dat de bouwer de ruimte tussen eerste omwalling en de vestingwerken zou opvullen met de bebouwing zoals die er uit zag in die zelfde tijd van 1825. Tagage besloot echter die ruimte te vullen met bebouwing van voor 1794. Dat was dus voor de Franse belegering, inname van de stad en de ravage die aangericht werd onder kerken en kloosters. En juist die wilde Tagage laten zien. Dat vond hij belangrijk; dat vond hij mooi. En zo gebeurde het ook.



In 1957 was de maquette nog niet helemaal perfect, maar Tagage werd gedwongen haar in het openbaar te vertonen op de expositie "Vrije uren" die in het Stuersgebouw gehouden werd. De maquette werd het pièce de résistance, werd bekroond met een medaille van de Minister van Kunst en Wetenschappen. De plaatselijke krant was er zeer lovend over: "Dit is een wetenschappelijk werk van de hoogste klasse, waardevol uit historisch, bouwkundig en aestetisch oogpunt, en niet in het minst vanuit een paedagogisch oogpunt. Want de man die na zijn klaswerk met zoveel liefde en toewijding aan een dergelijk project werkt, moet in zijn klas de Maastrichtse jongens het besef meegeven dat de stad Maastricht - en ook zijzelf - de moeite waard zijn".

Het gevoel van trots om zijn maquette duurde bij Tagage niet lang. Al tijdens de expositie kwam de kritiek van de geleerde historici los. De maquette was een onding, historisch klopte er niets van, niet te vergelijken met de "officiële maquette" in Parijs, e.d. Tagage was gekwetst. Na de expositie wilde hij niets meer met de maquette te maken hebben. Die verdween naar de zolders van het Bonnefanten museum. In 1975 verhuisde ze naar de Helpoort waar duiven en muizen er vrij spel hadden.



In de tachtiger jaren kwam de redder van de maquette in zicht: Paul Tieman, kunstenaar en ontwerper. Dit is wat hij over zichzelf zegt:

In mijn geboortestad Maastricht ben ik vooral bekend door mijn gedetailleerde maquettes. Maar de maquettes vormen slechts een deel van mijn werk. Voor het grootste deel bestaat dat uit installaties, objecten en tekeningen. Daarnaast houd ik me intensief bezig met tentoonstellings- en andere ruimtelijke vormgeving, waarbij het werken aan gecompliceerde vraagstukken en moeilijke locaties mijn voorliefde heeft.
Ook begeef ik me wel eens op het terrein van de fotografie. En een enkele keer maak ik een geluids- of lichtwerk.Hoewel mijn werk veel verschillende uitingsvormen kent, vormen thematiek en stijl sterk verbindende elementen. De thematische rode draad wordt gevormd door de communicatie tussen mensen over hun directe leefomgeving. In tekst en beeld probeer ik dit thema vanuit een humanistische invalshoek op een relativerende manier te belichten.  

Paul Tieman rechts

Naast mijn bestaan als ondernemer in de creatieve sector ben ik vergroeid met de meer historisch-wetenschappelijke wereld van de bouwhistorie. Vaak komt dit tweede vakgebied samen met het eerste als ik werk met, aan of op monumentale plekken.

Paul heeft betrekkingen met de Stichting Maastricht Vestingstad. Dan "ontdekt" hij de maquette van Tagage, gaat in gesprek met Sigismund met als resultaat dat Sigismund de maquette in 1988 overdraagt aan de Stichting. Paul Tieman krijgt alle tekeningen, beschrijvingen en foto's die op de maquette betrekking hebben.
De maquette wordt dan in veiligheid gebracht. Er wordt meteen al gekeken of de maquette hersteld zou kunnen worden. Allerlei problemen voorkomen dat daarmee begonnen kon worden. Pas toen er voldoende financiën, vrijwilligers en restauratie know-how waren, kon de klus beginnen. Onder leiding van Paul.



Hij vindt werkruimte in een deel van ENCI gebouwen (AINSI geheten) waar aan de maquette gewerkt kan worden.

In 2013 verlaat Paul en zijn vrouw Maastricht en gaan wonen in Gennes (Loire-gebied) in Frankrijk. Hij neemt de maquette mee om haar daar af te maken.



In een leegstaand schoolgebouw vindt hij ruimte om aan de maquette te werken.

Aanvankelijk was de vraag wat te doen met de maquette als de restauratie klaar is. Dan komt het idee op om de maquette weer terug te brengen naar de plaats waar hij gemaakt is: De Beyart in de Brusselsestraat, Maastricht.
Een ruimte wordt gezocht waar de maquette opgesteld kan worden. Dat wordt het Poorthuis dat van de straat bereikbaar is. In september 2015 komt de maquette naar Maastricht.

 

Zij wordt schuin opgesteld in het Poorthuis. Van buiten kan men door de ramen de maquette goed zien. Door op een knop te drukken gaat binnen een verlichting aan die de maquette mooi verlicht.



In december 2015 wordt de maquette officieel te zien gesteld.
Opening door br. Kees Gordijn en een woord door de voorzitter van de Stichting Maastricht Vestingwerken. En de medewerker van het eerste uur - br. Toon Verkooijen - is er bij.
De maquette van Sigismund Tagage is weer thuis.